Hoeveel tellen duurt een noot? Hele, halve en kwartnoot
Hele, halve, kwart-, achtste en zestiende noten, plus punten, overbindingen en wat er verandert bij alla breve, 3/4 en 6/8
Hoeveel tellen duurt elke noot?
In 4/4 duurt een hele noot 4 tellen, een halve noot 2 tellen, een kwartnoot 1 tel, een achtste noot een halve tel en een zestiende noot een kwart tel. Elke nootwaarde duurt half zo lang als de vorige: twee halve noten vullen een hele, en een halve noot is even lang als 2 kwartnoten, 4 achtste noten of 8 zestiende noten.
Die aantallen gelden in elke maatsoort met een 4 onderaan (2/4, 3/4, 4/4), want de 4 zegt dat de kwartnoot de tel is. Staat er een 2 of een 8 onderaan, dan duren dezelfde noten anders; in het stuk over maatsoorten hieronder werken we 2/2 en 6/8 door. Wil je eerst voelen hoe lang “één tel” is, start dan de online metronoom op 60 BPM (tikken per minuut): elke tik duurt een seconde en is in 4/4 één kwartnoot.
| Noot | Tellen in 4/4 | Hoeveel passen er in een hele noot | Bijbehorende rust |
|---|---|---|---|
| Hele noot | 4 | 1 | Hele rust |
| Halve noot | 2 | 2 | Halve rust |
| Kwartnoot | 1 | 4 | Kwartrust |
| Achtste noot | ½ | 8 | Achtste rust |
| Zestiende noot | ¼ | 16 | Zestiende rust |
| Tweeëndertigste noot | ⅛ | 32 | Tweeëndertigste rust |
Aan de vorm zie je welke waarde het is. Een hele noot is een open ovaal zonder stok, een halve noot is dezelfde ovaal mét stok. Een kwartnoot heeft een gevulde kop en een stok. Vanaf de achtste noot komt er bij elke halvering een vaantje aan de stok: een voor de achtste, twee voor de zestiende, drie voor de tweeëndertigste. Staan meerdere noten met vaantjes naast elkaar, dan worden de vaantjes meestal balken die de stokken verbinden, met evenveel balken als de noot vaantjes zou hebben.
De namen vertellen je de rekensom
Nederlandse nootnamen zijn breuken. Een halve noot is de helft van een hele noot, een kwartnoot een kwart en een zestiende noot een zestiende. Lees de naam en je weet hoeveel er in een hele noot passen. Dat is handiger dan de Britse namen (semibreve, minim, crotchet), die je als lijstje moet leren. In Engelstalige boeken en apps kom je ook de Amerikaanse tegen: whole note is de hele noot, half note de halve noot en quarter note de kwartnoot.
Er bestaat ook een noot die langer is dan de hele noot: de breve of dubbele hele noot, die in 4/4 acht tellen duurt. Buiten oude muziek komt hij zelden voor. Naar lengte geteld vormen de hele noot tot en met de vierenzestigste noot zeven waarden.
De maatsoort bepaalt wat een tel is
Een maatsoort bestaat uit twee getallen. Het bovenste zegt hoeveel tellen er in elke maat zitten. Het onderste noemt de noot die één tel krijgt: 4 is de kwartnoot, 2 de halve noot, 8 de achtste noot. Alles in de tabel hierboven gaat uit van een 4 onderaan.
2/2 (alla breve)
In 2/2 krijgt de halve noot de tel. Een halve noot is 1 tel, een hele noot 2 tellen, een kwartnoot een halve tel en een achtste noot een kwart tel. Een maat 2/2 bevat dezelfde noten als een maat 4/4; je telt alleen twee grote tellen in plaats van vier kleine. De maatsoort wordt vaak geschreven als een C met een verticale streep (¢) en heet alla breve.
3/4
In 3/4 krijgt de kwartnoot nog steeds de tel, dus alle aantallen uit de tabel blijven gelden. Er zijn drie tellen per maat, dus een halve noot met punt (3 tellen) vult een hele maat. Een hele noot (4 tellen) past niet in een maat 3/4; zo’n lang geluid moet over de maatstreep heen worden overgebonden. Een hele rust is de uitzondering op de rekensom: ze betekent in elke maatsoort een volle maat stilte, dus in 3/4 staat ze voor 3 tellen rust.
6/8
In 6/8 maakt de 8 onderaan de achtste noot tot teleenheid, dus er zijn zes achtste tellen per maat. Een kwartnoot duurt 2 tellen, een kwartnoot met punt 3 en een halve noot met punt alle 6: een hele maat.
6/8 is een samengestelde maatsoort. De zes tellen zijn in drieën gegroepeerd: 1-2-3, 4-5-6. Bij de meeste tempo’s voel je twee hoofdtellen per maat, en elke gevoelde tel is een kwartnoot met punt. De vraag “hoeveel tellen is een kwartnoot met punt in 6/8?” heeft dus twee goede antwoorden, afhankelijk van wat je telt: 3 achtste tellen, of 1 gevoelde tel.
Een halve noot in 6/8 duurt 4 tellen en snijdt dwars door de groepering 3 + 3. Die lengte schrijf je daarom meestal als een kwartnoot met punt overgebonden aan een achtste noot, zodat je ziet waar de tweede hoofdtel begint.
Punten: er komt de helft bij
Een punt achter een noot maakt hem anderhalf keer zo lang. Neem de waarde van de noot, tel de helft ervan erbij en je hebt de waarde met punt. In 4/4:
- Hele noot met punt: 4 + 2 = 6 tellen
- Halve noot met punt: 2 + 1 = 3 tellen
- Kwartnoot met punt: 1 + ½ = 1½ tel
- Achtste noot met punt: ½ + ¼ = ¾ tel
- Zestiende noot met punt: ¼ + ⅛ = ⅜ tel
De halve noot met punt beantwoordt een veelgestelde vraag: welke noot duurt 3 tellen? In 4/4 en 3/4 is dat de gepunteerde halve noot. Speel je er een in 4/4, begin dan op tel 1, houd de noot vast en tel “1-2-3”; de volgende noot komt op tel 4.
De kwartnoot met punt is de lastigste, omdat hij niet op een tel eindigt. In 4/4 staat hij vaak samen met een achtste noot, en samen vullen ze 2 tellen. Tel “1 en 2 en”: de kwartnoot met punt klinkt op 1 en loopt door tot “en 2”, en de achtste noot valt op de “en” van 2.
Een tweede punt telt de helft van wat de eerste punt toevoegde. Een noot met twee punten is anderhalf plus een kwart, dus 1¾ keer zo lang als de gewone noot:
- Halve noot met twee punten: 2 + 1 + ½ = 3½ tel
- Kwartnoot met twee punten: 1 + ½ + ¼ = 1¾ tel
- Achtste noot met twee punten: ½ + ¼ + ⅛ = ⅞ tel
Punten werken bij rusten net zo. Een kwartrust met punt is in 4/4 anderhalve tel stilte.
Overbinding en punt: even lang, andere taak
Een overbinding is een boogje tussen twee noten van dezelfde toonhoogte. Je speelt de eerste noot en houdt hem aan voor de lengte van beide, zonder de tweede opnieuw aan te slaan. Een halve noot overgebonden aan een kwartnoot duurt 2 + 1 = 3 tellen, net zo lang als een halve noot met punt, en het klinkt precies hetzelfde.
Een overbinding kan drie dingen die een punt niet kan:
- Over de maatstreep gaan. Een noot die op tel 4 begint en in de volgende maat doorklinkt, moet worden overgebonden, omdat elke maat zelf moet kloppen.
- Lengtes maken die geen enkele noot heeft. Gewone en gepunteerde noten springen van 2 tellen (halve noot) naar 3 (met punt) naar 3½ (met twee punten). Een geluid van 2½ tel vraagt om een halve noot overgebonden aan een achtste noot.
- De tel zichtbaar houden. De halve noot in 6/8 hierboven is het klassieke geval: de overbinding laat zien waar de tweede tel valt.
Verwar een overbinding niet met een legatoboog. Beide zijn gebogen lijnen, maar een legatoboog verbindt noten van verschillende toonhoogte en vraagt je ze aan elkaar te spelen (legato). Een overbinding verbindt altijd twee noten van dezelfde toonhoogte.
Rusten hebben dezelfde waarden
Bij elke nootwaarde hoort een rust van dezelfde lengte, zie de laatste kolom van de tabel. Een halve rust is in 4/4 2 tellen stilte, een kwartrust 1 tel, enzovoort. De twee langste rusten lijken op elkaar: de hele rust hangt onder de vierde lijn van de balk, de halve rust ligt boven op de middelste lijn. Een hele rust geldt ook voor een volle maat stilte in elke maatsoort, en is dus niet hetzelfde als een hele noot. Hoe noten en rusten samen patronen vormen, lees je in de gids over ritme in muziek.
Zo tel je nootwaarden hardop
Hardop tellen voorkomt dat je lange noten te kort houdt en korte noten gaat jagen. In 4/4:
- Kwartnoten: “1, 2, 3, 4”, een tel per noot.
- Halve noten: “1-2, 3-4”. Zeg beide tellen terwijl de noot klinkt.
- Hele noot: “1-2-3-4” over de hele maat.
- Achtste noten: “1 en 2 en 3 en 4 en”, met de cijfers op de tel en de “en” halverwege.
- Zestiende noten: bijvoorbeeld “1 e en a 2 e en a…”, vier lettergrepen per tel.
In 6/8 tel je “1 2 3 4 5 6” en leg je nadruk op 1 en 4. Bij hogere tempo’s ga je over op “1 en a, 2 en a”, waarmee je de twee gevoelde tellen telt.
Triolen passen drie noten in de ruimte van twee en volgen het halveringspatroon dus niet. Ze hebben een eigen gids: triolen in de muziek.
Oefenroutine van 10 minuten
Tellen blijft pas hangen als je meeklapt. Deze routine gebruikt de onderverdelingen en stille tellen van de metronoom en duurt ongeveer tien minuten.
- Kwarten, halven, heel (2 minuten). Zet de metronoom op 4/4 en 60 BPM. Klap een keer per tik (kwartnoten), dan een keer per twee tikken (halve noten) en dan een keer per maat (hele noten). Tel de hele tijd hardop.
- Achtsten (2 minuten). Zet de Onderverdeling op Achtsten, zodat er tussen de tellen een zachtere tik valt. Klap op elke tik en tel “1 en 2 en”. Bij 60 BPM duurt een achtste noot een halve seconde: zo klinkt een halve tel.
- Zestienden (2 minuten). Kies Zestienden en tel “1 e en a”. Voelt het gejaagd, zet het tempo dan terug naar 50 BPM.
- Houd vast door de stilte (2 minuten). Terug op gewone tellen zet je tel 2 en 4 op stil: klik bij Accenten op de tel om te wisselen tussen accent, normaal en stil. Klap halve noten op 1 en 3 en blijf tellen door de gaten heen. Valt je volgende klap samen met de tik, dan zijn je halve noten goed van lengte.
- Halve noot met punt en 6/8 (2 minuten). Kies bij Maatsoort 3/4 en klap een halve noot met punt per maat. Kies dan 6/8: de metronoom tikt elke achtste noot met accenten op 1 en 4. Klap alleen op de accenten en je klapt kwartnoten met punt.
Wil je nootwaarden in een echte partituur zien, open dan een MIDI-bestand in MIDI naar bladmuziek en benoem de waarde van elke noot in de eerste vier maten voordat je ze speelt. Probeer daarna het patroon van kwartnoot met punt en achtste noot op de virtuele piano, terwijl je “1 en 2 en” telt.
Veelgemaakte fouten
- Lange noten te vroeg loslaten. Het tellen stopt midden in een halve of hele noot en de volgende noot komt te vroeg. Zeg elke tel van de aangehouden noot.
- De kwartnoot overal als één tel zien. In 2/2 krijgt de halve noot de tel, en in 6/8 de achtste noot.
- De punt als een hele tel rekenen. Een kwartnoot met punt is 1½ tel in 4/4. De punt voegt de helft toe van de noot waar hij achter staat, hier een halve tel.
Nootwaarden zijn verhoudingen
Elke nootwaarde is de helft van de vorige, een punt voegt er de helft bij en een overbinding telt twee lengtes bij elkaar op. Met die drie regels en de tabel bovenaan kun je de lengte van elke gewone, gepunteerde of overgebonden noot in 4/4 uitrekenen.
De symbolen veranderen onderling nooit van verhouding. Een halve noot is altijd twee kwartnoten lang, in elk stuk en elke maatsoort. De maatsoort bepaalt welke van hen je “één” noemt, en als je dat weet, volgt de rest vanzelf.
Veelgestelde vragen over nootwaarden
Hoeveel tellen duurt een halve noot?
Een halve noot duurt 2 tellen in elke maatsoort met een 4 onderaan, zoals 4/4, 3/4 of 2/4. In 2/2 (alla breve) is het 1 tel, en in 6/8 duurt hij 4 achtste tellen.
Hoe lang duurt een achtste noot?
In 4/4 duurt een achtste noot een halve tel, dus twee achtste noten vullen één tel. In 6/8 is de achtste noot juist de teleenheid en duurt hij 1 tel.
Wat betekent 6/8 maat?
Een 6/8-maat heeft zes achtste noten per maat, in twee groepen van drie. Je voelt meestal twee hoofdtellen per maat, elk een kwartnoot met punt.
Wat betekent alla breve?
Alla breve is de 2/2-maat (vaak geschreven als C met een streep). De halve noot krijgt de tel, dus je telt twee grote tellen per maat in plaats van vier kleine.
Wat doet een punt achter een noot?
Een punt maakt de noot anderhalf keer zo lang. Een halve noot met punt duurt 3 tellen in 4/4, en een kwartnoot met punt 1½ tel.
Wat is het verschil tussen een hele noot en een hele rust?
Een hele noot is een klinkende noot van 4 tellen in 4/4. Een hele rust is een stilte; ze betekent bovendien een volle maat stilte in elke maatsoort.