Advertisement

Wat is een triool? Triolen in de muziek uitgelegd

Hoe lang achtste, kwart- en halve triolen duren, hoe je ze telt, wat het verschil is met 6/8 en swing en hoe je ze oefent met een metronoom

Een maat ritme op een notenbalk: twee achtste noten, een achtste triool met een 3 en een kwarttriool onder een haak met een 3, boven een tijdlijn met hun beginpunten
Advertisement

Wat is een triool in de muziek?

Een triool is een groep van drie gelijke noten die samen de tijd innemen van twee noten van dezelfde soort. Drie achtste noten in een triool vullen evenveel tijd als twee gewone achtste noten, dus één kwartnoot. Het meervoud is triolen; drummers en gitaristen zeggen ook wel triplet.

Triolen bestaan omdat gewone nootwaarden door twee delen. Een hele noot valt uiteen in twee halve noten, een halve in twee kwartnoten, enzovoort (de hele reeks staat in nootwaarden in de muziek). Geen enkele nootwaarde zonder punt deelt een kwartnoot-tel in drieën, dus het notenschrift leent de volgende kortere noot en markeert de groep met een 3.

Je herkent een triool op papier aan dat cijfer:

  • Noten met een balk (achtste, zestiende) krijgen een 3 boven of onder de balk.
  • Noten zonder balk (kwart, halve) staan onder een haak met de 3 in het midden.
  • Oudere uitgaven tekenen soms een boogje met de 3 in plaats van een haak. Herhaalt een stuk triolen maat na maat, dan laten uitgevers de 3 na de eerste paar groepen vaak weg.

Een triool hoeft niet uit drie identieke noten te bestaan. Een van de drie kan een rust zijn en twee kunnen aan elkaar zijn gebonden tot een langere noot, zoals een triool-kwartnoot gevolgd door een triool-achtste. De regel is dat de delen samen drie keer de nootwaarde van de triool vormen.

Triolen horen bij een grotere familie, de tuplets of antimetrische figuren: elke groep die de tijd in een ander aantal delen verdeelt dan de maatsoort geeft.

Hoeveel tellen duurt een triool?

Elke noot in een triool duurt twee derde van dezelfde noot zonder de 3. De hele groep duurt even lang als twee van haar eigen noten.

De tabel gaat uit van 4/4, met de kwartnoot als tel, op 60 BPM (tikken per minuut), waar één tel een seconde duurt:

TrioolDrie noten vullen de tijd vanEén trioolnoot duurtOp 60 BPM (gewone noot)
Zestiende triooleen achtste noot (½ tel)⅙ tel167 ms (250 ms)
Achtste triooleen kwartnoot (1 tel)⅓ tel333 ms (500 ms)
Kwarttriooleen halve noot (2 tellen)⅔ tel667 ms (1.000 ms)
Halve-notentriooleen hele noot (4 tellen)1⅓ tel1.333 ms (2.000 ms)

De achtste triool kom je het vaakst tegen. Hij verdeelt één tel in drie, dus op 60 BPM hoor je drie noten per seconde in plaats van twee.

“Hoeveel tellen duurt een triool?” heeft geen vast antwoord, want het hangt af van de soort triool en van de maatsoort. In 4/4 duurt een achtste triool één tel en een kwarttriool twee. In alla breve (2/2), waar de halve noot de tel krijgt, duurt een groep achtste triolen een halve tel. De verhouding blijft altijd gelijk: drie noten in de tijd van twee.

Hoe tel je een triool?

Een triool tellen betekent drie even lange lettergrepen per tel zeggen, met het telnummer op de eerste. Er is geen vaste Nederlandse standaard. Dit zijn drie voorbeelden en elk werkt, zolang de drie lettergrepen even lang zijn:

SysteemEén tel achtste triolenOpmerking
Cijfers + “en-a”1-en-a, 2-en-aook bruikbaar in 6/8
”tri-o-len”tri-o-len, tri-o-lenhet woord zelf geeft de drie delen
Woordenba-na-nen, ap-pel-moeshandig voor beginners en kinderen

Gebruik voor triolen niet “1 e en a”. Dat zijn vier lettergrepen, de telling voor zestiende noten, en die trekt je triolen richting een ritme van vier noten.

Kwartnoot-triolen zijn lastiger, omdat ze over de tel heen lopen. Tel achtste triolen over twee tellen en speel op elke tweede lettergreep:

Telling1ena2ena
KwarttrioolXXX

De tweede noot valt op “a” van tel 1, een derde tel voor tel 2, en de derde noot op “en” van tel 2. Alleen de eerste noot valt op een tel.

Halve-notentriolen rekken zich uit over een hele maat 4/4. Tel vier tellen achtste triolen (twaalf lettergrepen) en speel op elke vierde: “1”, dan “en” van tel 2, dan “a” van tel 3.

Zestiende triolen zetten zes noten in één tel. Tel ze als twee triolengroepen: een op de tel en een halverwege, “1-en-a, 2-en-a” in dubbel tempo, met zes gelijke stappen per tel.

Triolen of 6/8 en gepunteerde ritmes

Triolen en 6/8 kunnen hetzelfde klinken. Het zijn twee manieren om een tel op te schrijven die in drie valt.

In 6/8 is elke tel een kwartnoot met punt, en die valt vanzelf in drie achtste noten uiteen, dus je hebt geen 3 nodig. Een versie in 2/4 met achtste triolen klinkt hetzelfde. De componist kiest de maatsoort die past bij hoe de tel meestal wordt verdeeld. Valt de tel meestal in twee en soms in drie, dan is het makkelijker te lezen met triolen.

6/8 heeft ook een spiegelbeeld van de triool, de duool: twee noten in de tijd van drie, aangegeven met een 2.

De keuze vertelt uitvoerders ook hoe ze de muziek moeten voelen. In het eerste deel van Beethovens Maanlichtsonate speelt de rechterhand de hele tijd triolen, maar het deel staat in alla breve. De pianist en musicoloog Donald Francis Tovey waarschuwde dat je het niet als een langzame 12/8 op achtste noten moet nemen. De puls is twee langzame tellen per maat, en elke tel bevat twee groepen triolen.

Gepunteerde ritmes zijn iets anders. Een achtste met punt gevolgd door een zestiende maakt ook een lang-kort patroon binnen één tel, maar de tweede noot komt later:

Ritme binnen één telTweede noot begint op
Twee achtste noten½ van de tel
Triool-kwartnoot + triool-achtste (onder één 3)⅔ van de tel
Achtste met punt + zestiende¾ van de tel

Een achtste noot gevolgd door twee zestiende noten heeft ook drie noten in één tel, maar die zijn ongelijk (½, ¼, ¼), dus het is geen triool.

Triolengevoel: swing en shuffle

Veel jazz en blues wordt met een triolengevoel gespeeld: de achtste noten staan recht op papier, maar worden lang-kort gespeeld.

Swing is het bekendste voorbeeld. Swingstukken worden met gewone achtste noten genoteerd en het woord “Swing” bovenaan (of de stijl zelf) vertelt de spelers ze lang-kort te spelen. Ze rekken de eerste noot van elk paar en verkorten de tweede. Dat schrijf je meestal uit als een triool-kwartnoot plus een triool-achtste, een verhouding van 2:1. In echte uitvoeringen schuift de verhouding: in jazz ligt hij ergens tussen ongeveer 1:1 en 3:1, en wordt bij langzame tempo’s wijder geswingd en bij snelle dichter bij gelijk.

Een shuffle houdt dat lang-kort-patroon op elke tel vol. Hij is gebouwd op de eerste en derde noot van elke triool, met de middelste weggelaten: “1 - a, 2 - a”. Bluesshuffles en boogiewoogiepiano zijn de klassieke voorbeelden. Sommige partijen schrijven een shuffle in 12/8, waarin alle drie delen van elke tel zichtbaar zijn.

Triolen in beroemde muziek

Twee bekende stukken zonder auteursrecht gebruiken bijna doorlopend triolen:

  • Beethoven, Pianosonate nr. 14 (Maanlichtsonate), eerste deel (1801). De rechterhand herhaalt vanaf de eerste maat een trioolfiguur, Gis–Cis–E boven een lage Cis in de bas. Die drie noten vormen het cis-mineurakkoord, noot voor noot gespeeld als arpeggio, en de langzame melodie ligt erbovenop.
  • Schubert, “Erlkönig” (1815). De piano speelt snelle triolen, vooral herhaalde octaven en akkoorden in de rechterhand, om een galopperend paard in de nacht na te bootsen. De triolen lopen door het hele lied en stoppen pas in de laatste maten, als de rit eindigt.

Je hoort triolen ook in drumfills, in het ritme van veel rap en in de 12/8-grooves van langzame blues en soulballads.

Andere tuplets: duolen, kwartolen en meer

De triool is de bekendste tuplet, en hetzelfde idee werkt met andere getallen. Het getal bij de groep zegt hoeveel noten je speelt; de conventie bepaalt de tijd die ze vervangen:

TupletNotenIn de tijd vanVoorbeeld
Duool23twee achtste noten over een tel van kwartnoot met punt in 6/8
Kwartool43vier achtste noten over een tel van kwartnoot met punt in 6/8
Kwintool54vijf zestiende noten in één kwartnoot-tel
Sextool64zes zestiende noten in één kwartnoot-tel
Septool74 (soms 8)zeven zestiende noten in één kwartnoot-tel

Een getal dat op twee manieren kan worden gelezen, krijgt een verhouding, zoals 7:8 boven de groep.

Veelgemaakte fouten met triolen

  • Een kwarttriool in één tel proppen. Die beslaat in 4/4 twee tellen. In één tel past een achtste triool.
  • Elke groep van drie een triool noemen. Drie achtste noten onder één balk in 3/8 of 6/8 zijn gewone achtsten. Het is pas een triool als drie noten er twee vervangen.
  • Triolen verwarren met een driekwartsmaat. In een driekwartsmaat (3/4) zitten drie tellen per maat. Een triool verdeelt één tel, of een groep tellen, in drie.
  • De laatste noot jagen. Komt de derde noot te vroeg, dan wordt de triool een achtste en twee zestienden. Hardop tellen op een tik brengt hem terug op zijn plek.

Zo oefen je triolen met een metronoom

De online metronoom kan de triolen voor je tikken. De instelling Onderverdeling heeft vier opties: Tellen, Achtsten, Triolen en Zestienden.

  1. Zet Maatsoort op 4/4, het tempo op 60 BPM en Onderverdeling op Triolen. Klik op Start. Je hoort de tik op de tel plus twee zachtere tikken erna: drie tikken per tel.
  2. Zeg “1-en-a, 2-en-a” met de tikken mee en klap of speel een noot per tik.
  3. Wissel Onderverdeling tussen Achtsten en Triolen terwijl hij loopt en speel door elke wissel heen.
  4. Voelen achtste triolen stabiel, laat dan de trioolklikken aan en speel kwartnoot-triolen op elke tweede tik.
  5. Gebruik de Snelheidstrainer om het tempo om de paar maten een paar BPM te verhogen.

Wil je horen waarom triolen en 6/8 op elkaar lijken, vergelijk dan 2/4 op 60 BPM met Triolen met 6/8 op 180 BPM met Onderverdeling terug op Tellen. In beide liggen de tikken 333 milliseconden uit elkaar. De accenten en de klikgeluiden verschillen, maar het raster is identiek.

Voor drie tegen twee probeer je de virtuele drums. Speel de bassdrum op elke tel met de ene hand en de hi-hat in kwartnoot-triolen met de andere: drie hi-hatslagen op gelijke afstand over elke twee tellen van de bassdrum, allebei tegelijk beginnend. Het gecombineerde ritme komt uit als lang, kort, kort, lang. Het raster telt zes plaatsen: de bassdrum valt op plaats 1 en 4, de hi-hat op 1, 3 en 5.

Om triolen in echte muziek te horen, open je een MIDI-bestand in de MIDI-speler en zet je het op half tempo. Dan kun je elke triool tellen terwijl hij voorbijkomt.

Veelgestelde vragen over triolen

Hoeveel tellen duurt een triool?

Dat hangt af van de soort triool. In 4/4 duurt een achtste triool één tel, een kwarttriool twee tellen en een halve-notentriool een hele maat. Elke groep duurt altijd even lang als twee van haar eigen noten.

Wat zijn triolen in de muziek?

Een triool is een groep van drie gelijke noten die samen de tijd van twee noten van dezelfde soort innemen. Je herkent ze aan een 3 boven of onder de noten.

Wat is een triplet?

Triplet is de Engelse naam voor een triool en wordt ook door Nederlandse drummers en gitaristen gebruikt. Het gaat om hetzelfde: drie noten in de tijd van twee.

Hoe tel je een triool?

Zeg drie even lange lettergrepen per tel, met het telnummer op de eerste, zoals “1-en-a, 2-en-a” of “tri-o-len”. Een metronoom met onderverdeling in triolen helpt je de drie noten gelijk te houden.

Wat is het verschil tussen een triool en een duool?

Een triool zet drie noten in de tijd van twee. Een duool doet het omgekeerde: twee noten in de tijd van drie, bijvoorbeeld in een 6/8-maat, en wordt met een 2 aangegeven.

Is een triool hetzelfde als 6/8?

Ze kunnen hetzelfde klinken, want beide delen een tel in drie. In 6/8 is de tel een kwartnoot met punt die vanzelf in drie achtste noten uiteenvalt; triolen lenen die driedeling in een maatsoort waarvan de tel normaal in twee valt.

Advertisement

Verwante muziektools

Verwante bladmuziek

Verwante artikelen

Verder kijken